نتایج زیر مقادیر خونی اندازهگیری شده توسط دستگاههای خودکار به چه معناست؟ از نتیجه بهدستآمده میتوان اطلاعاتی درباره نوع کمخونی فرد، وضعیت تولید بیش از حد خون، وجود یک وضعیت التهابی، یافتههای غیرمستقیم بیماری مانند لوسمی، بیماریهای مغز استخوان و اطلاعات مربوط به انعقاد به دست آورد.
مرجع سریع: هر مقدار به چه معناست؟
- سدیمان: سرعت رسوب خون است. در شرایط التهابی و میکروبی، بیماریهای روماتیسمی و خونی و برخی انواع سرطان بالا میرود؛ در تولید بیش از حد خون پایین میآید.
- اسید اوریک: محصول نهایی تجزیه پروتئین است. در بیماری نقرس و نارسایی کلیه بالا میرود.
- گلوکز: قند خون را نشان میدهد.
- HbA1c: میانگین قند خون در ۲-۳ ماه گذشته را نشان میدهد؛ مقدار طبیعی نباید از ۶٪ تجاوز کند.
- GGT-ALP: در بیماریهای کبد و مجاری صفراوی بالا میرود. ALP همچنین نشانگر بیماریهای استخوان نیز هست.
- کلسترول-تریگلیسیرید: میزان چربی خون را نشان میدهد.
- LDH-CK-CPK, CK-MB, تروپونین, میوگلوبین, AST: نشانگرهای بیماریهای قلبی هستند. همچنین ممکن است در بیماریهای عضلانی و برخی بیماریهای خونی نیز افزایش یابند.
- پروتئین تام-آلبومین: پروتئینهای خون را نشان میدهد.
- لیپاز-آمیلاز: بیماریهای پانکراس را نشان میدهد.
- سدیم-پتاسیم-کلسیم-فسفر-منیزیم: نسبت نمک خون را نشان میدهد. به ندرت از حد طبیعی خارج میشود؛ ممکن است نشانه بیماریهای جدی باشد.
- آهن، ظرفیت اتصال آهن، فریتین: سطوح آهن خون و ذخیره آهن را نشان میدهد.
- CRP: نشانه یک عفونت یا التهاب تازه تشکیل شده است.
- RF, Anti-CCP, ANA/FANA, ENA: تستهای غربالگری روماتیسم التهابی هستند.
- ASO: نشانگر التهاب میکروبی گلو گذشته است؛ تست روماتیسم نیست.
- FT3, FT4, TSH: عملکرد غده تیروئید را نشان میدهد.
- آنتیبادیهای تیروئید (AntiTPO, AntiTG): وجود آنتیبادی خودایمنی علیه تیروئید را بررسی میکند.
- PT, PTT, INR: مربوط به سطوح انعقاد خون است.
- HBsAg, AntiHBs: وجود هپاتیت B را بررسی میکند.
- Anti-HCV: وجود هپاتیت C را بررسی میکند.
هدف از آزمایش خون تشخیص نیست؛ بلکه این است که پزشک بتواند بین تشخیصهای احتمالی حذف انجام دهد. بدون دیدن و معاینه بیمار تشخیص داده نمیشود.
گلبولهای قرمز خون
RBC (گلبولهای قرمز): تعداد سلولهای حامل اکسیژن را نشان میدهد. اگر پایین باشد، کمخونی یا از دست دادن خون وجود دارد. اگر بالا باشد: مکانهای مرتفع، COPD، بیماری کلیوی یا پلیسیتمی در نظر گرفته میشود.
MCV (حجم متوسط گلبول قرمز): میانگین اندازه سلولهای حامل اکسیژن است. اگر پایین باشد، گلبولهای قرمز کوچک شدهاند (کمخونی فقر آهن)؛ اگر بالا باشد، بزرگ شدهاند (کمخونی ناشی از کمبود ویتامین B12).
Hb (هموگلوبین): مقدار کل هموگلوبین خون را نشان میدهد. در کمخونیها کاهش مییابد.
MCH: مقدار هموگلوبین در گلبولهای قرمز را نشان میدهد.
Hct (هماتوکریت): معیار مقدار هموگلوبین و گلبولهای قرمز خون است. در کمخونی، لوسمی و از دست دادن خون کاهش مییابد؛ در از دست دادن آب یا پلیسیتمی افزایش مییابد.
PLT (پلاکتها - ترومبوسیتها): تعداد سلولهای ایجادکننده انعقاد را نشان میدهد.
گلبولهای سفید خون
WBC (گلبولهای سفید خون - لوکوسیتها): کل سلولهای دفاعی و ایمنی بدن را نشان میدهد. در عفونت، بیماریهای التهابی مزمن مانند لوپوس و لوسمی افزایش مییابد. اگر خیلی پایین باشد، یک بیماری جدی (برخی سرطانها، بیماری مغز استخوان، ایدز) وجود دارد.
PNL (نوتروفیلها): در عفونتهای باکتریایی افزایش مییابد.
لنفوسیتها: در عفونتهای ویروسی و برخی بیماریهای مزمن افزایش مییابد؛ در ایدز کاهش مییابد.
ائوزینوفیلها: در آلرژی و بیماریهای انگلی افزایش مییابد.
آلبومین
مقادیر طبیعی: ۵.۵-۳.۵ گرم در دسیلیتر
آلبومین یک مشتق پروتئینی است که در کبد سنتز میشود؛ در کبد سالم روزانه حدود ۱۴-۱۲ گرم آلبومین تولید میشود. اندازهگیری سطح آلبومین خون به ویژه در افراد دارای ادم، بیماری کبدی یا سوءتغذیه مشکوک حائز اهمیت است. افزایش آن معمولاً به دلیل از دست دادن آب بدن است و مهم نیست. کاهش آن (هیپوآلبومینمی) در افراد مسن، بیماری کبدی و سوءتغذیه دیده میشود؛ ممکن است منجر به تشکیل ادم شود.
آلکالین فسفاتاز (ALP)
مقادیر طبیعی: ۱۲۰-۳۰ واحد در لیتر
آنزیمی است که تقریباً در تمام بافتهای بدن یافت میشود. در بزرگسالان طبیعی، نیمی از ALP خون منشأ کبدی و نیمی منشأ استخوانی دارد. یک آزمایش خوب برای بیماریهای کبدی ناشی از توقف جریان صفرا است. در کودکان و جوانان به دلیل رشد سریع استخوان ممکن است ۴-۲ برابر بیشتر باشد؛ در زنان باردار نیز بالا است. در بیماریهای استخوانی (به ویژه بیماری پاژه) و مصرف بسیاری از داروها نیز ممکن است افزایش یابد.
آمیلاز
مقادیر طبیعی: ۱۸۰-۶۰ واحد در لیتر
آنزیمی است که از پانکراس، غدد بزاقی و برخی تومورها ترشح میشود؛ از طریق کلیهها از بدن دفع میشود. یک سوم آمیلاز خون منشأ پانکراسی و دو سوم آن منشأ غدد بزاقی دارد. افزایش آن مطرحکننده پانکراتیت است؛ همچنین ممکن است در برخی بیماریهای حاد شکمی، کوما دیابتی شدید و اوریون نیز افزایش یابد. مقادیر پایین اهمیت بالینی ندارد.
اسید فسفاتاز
مقادیر طبیعی: ۵.۵-۰ واحد در لیتر
عمدتاً در پروستات، کبد، استخوان و برخی سلولهای خونی یافت میشود. به ویژه در تشخیص و پیگیری سرطان پروستات استفاده میشود؛ در سرطان پروستات به طور مشخصی افزایش مییابد. نباید فراموش کرد که ممکن است با معاینه مقعد، سوند ادراری و یبوست نیز افزایش یابد.
بیلیروبین
مقادیر طبیعی: مستقیم: ۰.۳-۰.۱ میلیگرم در دسیلیتر؛ غیرمستقیم: ۰.۷-۰.۲ میلیگرم در دسیلیتر
گلبولهای قرمز خون پس از حدود ۱۲۰ روز تجزیه میشوند؛ بیلیروبین آزاد شده به کبد برده شده و از طریق صفرا به روده دفع میشود. به بیلیروبین پردازش شده در کبد "مستقیم" و به بیلیروبین هنوز پردازش نشده "غیرمستقیم" گفته میشود. اختلال در هر نقطه از این سیستم (تخریب بیش از حد گلبول قرمز، بیماری کبدی، انسداد مجاری صفراوی) سطح بیلیروبین خون را افزایش داده و باعث زردی میشود.
فسفر
مقادیر طبیعی: ۴.۵-۳ میلیگرم در دسیلیتر
در واکنشهای مهمی مانند تعادل اسید-باز و متابولیسم کلسیم در سلول انسان نقش دارد؛ ۸۵٪ فسفر بدن در استخوان ذخیره میشود. در هیپوپاراتیروئیدیسم فسفر افزایش مییابد، در هیپرپاراتیروئیدیسم کاهش مییابد. چون تحت تأثیر غذا قرار میگیرد، باید پس از ۱۲ ساع�� ناشتایی اندازهگیری شود.
گلوکز (قند خون)
مقادیر طبیعی: ۱۱۵-۷۵ میلیگرم در دسیلیتر
برای تشخیص بیماری قند پس از ۱۴-۱۲ ساعت ناشتایی اندازهگیری میشود. اگر بالا باشد، آزمایش تکرار شده و سپس ۲ ساعت پس از غذا دوباره اندازهگیری میشود. در صورت لزوم تست تحمل گلوکز انجام میشود. کاهش آن در بیماریهای همراه با هیپوگلیسمی دیده میشود.
تشخیص بیماریهای تیروئید
اندازهگیری سطح TSH و هورمونهای تیروئید (T3 و T4) در خون اطلاعات مهمی درباره عملکرد تیروئید میدهد. طبیعی بودن این آزمایشها نشاندهنده طبیعی بودن عملکرد تیروئید است؛ اما ثابت نمیکند که بیماریهای ساختاری مانند گواتر یا سرطان تیروئید وجود ندارد.
در تشخیص بیماریهای خودایمنی تیروئید (گریوز، هاشیموتو) از آزمایشهای آنتیبادی ضد تیروگلوبولین (ATA)، آنتیبادی ضد TPO (AMA) و Anti-TSH-R (TRAb) استفاده میشود. اندازهگیری تیروگلوبولین در پیگیری بیمارانی که عمل جراحی سرطان تیروئید داشتهاند، اطلاعات ارزشمندی فراهم میکند. در تشخیص و پیگیری سرطان مدولاری، تیروکالسیتونین خون اندازهگیری میشود.
هموگلوبین و هماتوکریت
مقادیر طبیعی: هموگلوبین: ۱۸-۱۴ گرم در دسیلیتر (مرد)، ۱۶-۱۲ گرم در دسیلیتر (زن) | هماتوکریت: ۵۲-۴۲٪ (مرد)، ۴۶-۳۶٪ (زن)
آزمایشهایی هستند که برای اندازهگیری ظرفیت حمل اکسیژن خون با هم درخواست میشوند. هموگلوبین ماده حامل اکسیژن در گلبولهای قرمز است؛ هماتوکریت درصد گلبولهای قرمز در خون را نشان میدهد. مهمترین آزمایشها برای تشخیص کمخونی هستند. در کمخونیها کاهش مییابند؛ در پلیسیتمی، بیماری مادرزادی قلب و از دست دادن شدید آب افزایش مییابند.
ترانسآمینازها (AST, ALT)
مقادیر طبیعی: AST (SGOT): ۳۵-۰ واحد در لیتر | ALT (SGPT): ۳۵-۰ واحد در لیتر
آنزیمهایی هستند که در سلولهای کبدی یافت میشوند؛ در آسیب کبدی به خارج سلول نشت میکنند. ALT اختصاصیتر برای کبد است؛ AST همچنین در آسیب عضله قلب و اسکلتی نیز افزایش مییابد. اگر بیماری کبدی شناختهشدهای وجود نداشته باشد، مقادیر پایینتر از طبیعی معمولاً اهمیت ندارند.
اوره (BUN)
مقادیر طبیعی: ۲۵-۵ میلیگرم در دسیلیتر
محصولی از متابولیسم پروتئین است؛ از طریق کلیهها با ادرار دفع میشود. علاوه بر اختلال عملکرد کلیه، ممکن است در نارسایی قلبی، عدم تعادل مایع-نمک (استفراغ، اسهال، تعریق)، خونریزی روده، سوختگیها و مصرف زیاد پروتئین نیز افزایش یابد. در نارسایی کبدی و کاهش وزن شدید کاهش مییابد.
اسید اوریک
مقادیر طبیعی: مرد: ۸.۰-۲.۵ میلیگرم در دسیلیتر | زن: ۶.۰-۱.۵ میلیگرم در دسیلیتر
محصول نهایی متابولیسم ماده پورین در ساختار DNA و RNA است. در صورت مصرف زیاد پروتئین، افزایش تولید در بدن یا اختلال عملکرد کلیه افزایش مییابد. اسید اوریک بالا میتواند با تبلور در مایع مفاصل باعث بیماری نقرس و با تجمع در کلیهها منجر به سنگ کلیه و نارسایی شود. پایین بودن در محدوده طبیعی معمولاً مهم نیست.
نتایج آزمایش ادرار
رنگ ادرار در شرایط طبیعی شفاف و زرد روشن است. بسته به غلظت ممکن است تیرگی آن تغییر کند؛ ادرار قرمز ممکن نشاندهنده وجود خون یا اوره بسیار بالا باشد. وزن مخصوص ادرار، نسبت عناصر شکلدار موجود در آن به بخش آب است
