Mangan Nedir? Manganez Nedir? Mangan ve Manganez (Mn) aynıdır.
Gazetede çıkan bir haberde sınav dönemi için gıdalar tavsiye edilmiş ve tek mangan içeren meyve ananastır denilmiş. Oysa pek çok mangan içeren gıda vardır. Balkabağı iyi bir mangan kaynağıdır ve çekirdeklerinde de mangan bulunur. Mangan faydaları ve zararları nelerdir, eksikliği ve fazlalığı nelere sebep olur?
Manganez Nedir?
Manganez, yeryüzünde her yerde bulunabilen çok yaygın bir bileşendir. Manganez, gerekli toksik üç iz element arasında yer almaz. İnsan vücudunda çok yüksek konsantrasyonlarda bulunursa toksiktir. İnsanlar tavsiye edilen günlük alım miktarları kadar almazlarsa sağlıkları bozulur. Fakat aynı zamanda yüksek alımlarda, sağlık problemleri oluşacaktır.
İnsanlar tarafından manganezin yüksek alımları, ıspanak, çay ve baharatlar gibi gıdalardan kaynaklanmaktadır. En yüksek konsantrasyonlarda manganez içeren gıdalar tahıllar, pirinç, soya fasulyesi, yumurta, fındık, badem, antep fıstığı, zeytinyağı, balkabağı ve ananas, nohut, yeşil fasulye ve istiridyedir.
Manganezin insan vücudundaki absorbsiyonundan sonra kan yolu ile karaciğer, böbrek, pankreas ve endokrin bezlerine taşınır. Mangan, vücutta protein sentezlenmesinde, sindirimde ve besinlerden enerji üretilmesinde görev alan, kıkırdak ve bağ doku oluşumu için önemli bir mineraldir.
Eksikliğinde sürekli yorgunluk, hafıza problemleri, kısırlık, kilo kaybı, özellikle çocuklarda ve bebeklerde büyüme geriliği ve kemik gelişimi sorunu gibi belirtiler görülür. Mangan bitkiler için de çok önemli bir elementtir ve günümüz modern tarım sektöründe vazgeçilmez bir gübre içeriğidir.
Fazlalığında ve Zehirlenmede Görülen Etkiler
Manganez etkileri başlıca solunum sisteminde ve beyinde gözlenir. Manganez zehirlenmesinin belirtileri halüsinasyonlar, unutkanlık ve sinir hasarlarıdır. Manganez ayrıca Parkinson, akciğer ambolisi ve bronşite neden olabilir. Eğer bir erkek manganeze uzun süreler boyunca maruz kalırsa iktidarsızlık oluşabilir.
Manganez tarafından neden olunan sendrom şizofrenilik, matite, kasların zayıflığı, baş ağrısı ve uykusuzluk gibi belirtilere sahiptir.
Kronik manganez zehirlenmesi uzun süreli toz ve dumanın solunmasından kaynaklanır. Hastalıktan hasar gören başlıca bölge merkezi sinir sistemidir ve kalıcı sakatlık ile sonuçlanabilir. Belirtiler bitkinlik, uykusuzluk, güçsüzlük, duygusal bozukluk, spastik yürüyüş, tekrarlı bacak krampları ve felçtir. Manganez bileşikleri tozu veya dumanıyla çalışan işçilerde zatürree ve diğer üst solunum yolu enfeksiyonları sıklıkla gözlenmiştir. Manganez bileşikleri deneysel belirsiz tümörgenik ajanlardır.
Eksikliğinde Görülen Sorunlar
Manganez insan sağlığı için gerekli bir element olduğundan, manganez yokluğu da sağlık sorunlarına neden olabilir. Bu etkiler aşağıdadır:
- Şişmanlık
- Glikoz intoleransı
- Kan pıhtılaşması
- Deri problemleri
- Düşük kolesterol seviyeleri
- İskelet bozuklukları
- Doğum hataları
- Saç renginde değişiklikler
- Nörolojik semptomlar
- Guatr
- Saç dökülmesi
Manganez Kaynakları
| Gıda | 100 g İçindeki Manganez |
|---|---|
| Yaban mersini | 0.3 mg |
| Ahududu | 1.2 mg |
| Arpa | 1.65 mg |
| Acı kayısı çekirdekleri | 1.9 mg |
| Darı | 1.9 mg |
| Badem | 2 mg |
| Ceviz | 2 mg |
| Pirinç | 2 mg |
| Çavdar | 2.4 mg |
| Buğday | 3 mg |
| Kaplıca | 3.3 mg |
| Yulaf ezmesi | 5 mg |
| Fındık | 6 mg |
| Haşhaş | 6 mg |
| Buğday kepeği | 1-15 mg |
| Buğday tohumu | 9-18 mg |
| Kakao | 3 mg |
Fermente edilmiş soya en iyi soya kaynağıdır. Antioksidan içerikli gıdalarda da bir kısım mangan bulunmaktadır. İncir, hurma ve cennet elması gibi gıdalarda da bulunur. Sağlıklı ve dengeli beslenen kişilerde eksikliği görülmez.
Günlük Miktar
| Grup | Miktar |
|---|---|
| Bebekler | 0.3-0.6 mg |
| Çocuklar | 1-3 mg |
| Yetişkinler | 3-5 mg |
Fazla kalsiyum ve fosfor manganez emilimini azaltabilir.